ستاد امر به معروف و نهی از منکر

تعداد بازدید : ۱۹۶۴
کد خبر: ۱۶۲۳۲
تاریخ انتشار : ۱۶ فروردين ۱۳۹۹ - ۰۹:۳۸
در اسلام، از فریضه‌ی امر به معروف و نهی از منکر، به عنوان ضامن اجرای قوانین و دستورهای شرع مقدّس یاد شده است. آیات و روایات بسیاری درباره‌ی اهمیت و آثار و برکات آن وجود دارد تا آن جا که گفته می شود که همه‌ی کارها حتّی پیکار در راه خدا، در مقایسه با این فریضه، همانند قطره ای آب در برابر دریایی پهناور است.
سلامت و صلابت هر جامعه، منوط به اجرای دقیق و درست قوانین و مقررات حاکم بر آن است. هر اندازه که قوانین جامعه، کامل‌تر و با نیازهای روحی و جسمی انسان منطبق‌تر باشد، آن جامعه از سعادت و تکامل بیش‌تری برخوردار بوده و با سرعت بیش‌تری به سوی اهداف و آرمان‌های خود پیش خواهد رفت. پرواضح است که تنها وجود قانون کامل و همه جانبه، برای تحقّق این مهم کافی نیست؛ زیرا قانون به هر شکلی که باشد، نوعی محدودیت را برای انسان‌ها در پی دارد. از سوی دیگر، طبع و ساختار وجودی انسان به گونه‌ای است که از محدودیت اجرای قوانین گریزان است. از این رو، بررسی و یافتن روش های جلوگیری از قانون‌گریزی، از دغدغه‌های اساسی مصلحان و اندیشمندان جوامع به شمار می‌آید و تحقیقاتی نیز در این زمینه صورت گرفته است.
در اسلام، از فریضه‌ امر به معروف و نهی از منکر، به عنوان ضامن اجرای قوانین و دستورهای شرع مقدّس یاد شده است. آیات و روایات بسیاری درباره‌ اهمیت و آثار و برکات آن وجود دارد تا آن جا که گفته می‌شود که همه‌ کارها حتی پیکار در راه خدا، در مقایسه با این فریضه، همانند قطره‌ای آب در برابر دریایی پهناور است؛ زیرا دوام و بقای احکام دیگر، در گرو عمل به این فریضه است؛ امام باقر علیه‌السّلام در این‌باره می‌فرمایند: «إِنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ فَرِيضَةٌ عَظِيمَةٌ بِهَا تُقَامُ‏ الْفَرَائِض». همانا امر به معروف و نهی از منکر واجبی است که به وسیله‌ آن واجبات دیگر اقامه می‌شود.[١]‏ لذا شهید مطهری، از شهید ثانی نقل می‌کند: «آیات و روایات مربوط به امر به معروف و نهی از منکر، در حدّی است که کمر را می‌شکند».
آری این دو واجب الهی، دو رکن از احکام و فرایض الهی و دو حقیقت از عالی‌ترین و اساسی‌ترین مسائل نورانی دین مقدّس اسلام می‌باشند که همچون دو ستاره‌ پر فروغ، بین سایر تکالیف درخشیده، و همواره در اسلام مورد تأکید بوده‌اند و عمل به آن‌ها موجب بقای جامعه‌ اسلامی و ضامن سلامت آن می‌باشد، چنان چه قرآن کریم، شرط رستگاری و فلاح بشریّت را دعوت به خیر و اقامه‌ این دو فریضه‌ بزرگ می‌داند و می‌فرماید: «وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ». بايد از ميان شما، جمعى دعوت به نيكى، و امر به معروف و نهى از منكر كنند و آن‌ها همان رستگارانند.[٢] همان طور که ملاحظه می‌شود، پايان آيه تصريح مى‌‏كند كه فلاح و رستگارى تنها از اين راه ممكن است.[٣]
گستره‌ شمول امر به معروف و نهی از منکر در مباحث نظری اسلام تا حدّی است که هر سه ساحت دین یعنی: ١-فقه و احکام، ٢-کلام و عقاید، ٣-و اخلاق و تربیت را در برمی‌گیرد و به همین دلیل مورد توجّه و تأکید خاصّ پروردگار متعال و انبیاء و اولیاء علیهم السّلام بوده است.
لقمان حکیم، فرزندش را به امر به معروف و نهی از منکر دستور می‌دهد: «يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ». پسرم! نماز را برپا دار، و امر به معروف و نهى از منكر كن، و در برابر مصايبى كه به تو مى‌رسد شكيبا باش كه اين از كارهاى مهمّ است.[٤] پیشوای شهیدان حضرت ابا عبد الله الحسین علیه‌السّلام یکی از مهم‌ترین آرمان‌های بلند قیام خویش را اجرای این دو فریضه‌ الهی و حرکت بر اساس سیره‌ نبوی و علوی می‌شناسند، و به هنگام خروج از مدینه، ضمن وصیتی به برادر خود «محمّد بن حنفیه» می‌فرمایند: «انِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا مُفْسِداً وَ لَا ظَالِماً وَ إِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِی أُمَّةِ جَدِّی ص أُرِیدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَی عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أَسِیرَ بِسِیرَةِ جَدِّی وَ أَبِی عَلِیِّ بْنِ أَبِیطَالِبٍ». من از سر شادى و سرمستى و تباهكارى و ستمگرى قيام نكردم، بلكه براى خواستار شدن اصلاح در امّت جدّم به پا خاستم، و اكنون مى‌خواهم امر به معروف و نهى از منكر كنم، و بر روش جدّم و پدرم على بن ابى طالب راه بروم‏.[٥] حضرت سیّد‌الشّهدا علیه‌السّلام با این کلام هم شرافت قیام خود را به جامعه‌ اسلامی نشان دادند و هم اهمیت امر به معروف و نهی از منکر را متذکّر شدند.
و حضرت امام باقر علیه السّلام این دو فریضه را «أَسْمَى الْفَرَائِضِ وَ أَشْرَفَهَا»، یعنی: بالاترین واجبات و شریف ترین آن ها می دانند و در اهمیّت آن می فرمایند: «إِنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيَ عَنِ الْمُنْكَرِ سَبِيلُ الْأَنْبِيَاءِ وَ مِنْهَاجُ الصُّلَحَاءِ فَرِيضَةٌ عَظِيمَةٌ بِهَا تُقَامُ الْفَرَائِضُ وَ تَأْمَنُ الْمَذَاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكَاسِبُ وَ تُرَدُّ الْمَظَالِمُ وَ تُعْمَرُ الْأَرْضُ وَ يُنْتَصَفُ مِنَ الْأَعْدَاءِ وَ يَسْتَقِيمُ الْأَمْرُ». همانا امر به معروف و نهی از منکر راه انبیاء و خطّ مشی صالحان است؛ فریضه‌ بزرگی است که به سبب آن فرائض دیگر برپا و احیاء می‌شوند و (به وسیله‌ آن) مذاهب ایمن، کاسبی‌ها حلال می‌گردد و مظالم به صاحبانش بازگشته، زمین آباد می‌شود و از دشمنان انتقام گرفته شده و امر (مسلمین) اصلاح می‌شود و در مسیر خود قرار می‌گیرد.[٦]
مصلحان بزرگ اجتماع با تکیه بر این دو اصل اساسی به نشر معروف‌ها و نبرد با منکرات اجتماعی پرداخته‌اند و فقهای عظام به پیروی از قرآن و عترت، در بیان احکام عملی دین، این دو وظیفه‌ الهی را مدّنظر داشته و برخی در رساله‌ها و استفتائات به ابعاد مختلف آن پرداخته‌اند و پیوسته بر لزوم اقامه‌ این دو فریضه‌ مهم در تمامی جوامع تأکید داشته، اجرای آن‌ها را خواستار شده اند. نکته ای که شایان توجّه است آن است که امر به معروف و نهی از منکر در تقسیم بندی های متداول فقه، در جایگاه فقه سیاسی قرار می‌گیرد؛ زیرا هر چند انجام دادن این فریضه، ویژه‌ حکومت نیست، ولی اجرای برخی از مراتب آن و نیز پشتیبانی، فضاسازی و تهیه‌‌ ساز و کار لازم برای اجرای کامل و درست آن، از وظایف حکومت اسلامی به شمار می‌آید.
اما با نهایت تأسف، غباری که بر چهره‌ این دو رکن رکین و دو حقیقت متین نشسته، اجرای آن‌ها را در گوشه‌ غربت فرو برده است. جای بسی تأسف و تعجب است که به رغم تأکیدات فراوان دین، این دو فریضه کم‌تر مورد عنایت قرار گرفته‌اند. باید بررسی کنیم که این قصور از کجا ناشی شده و چرا تاکنون کم‌تر در پی رفع موانع اجرای آن بوده ایم؟! در حالی که به وضوح شاهد آنیم که اردوگاه «کفر» و «نفاق» در پی «مدیریت منکرات» است تا فساد را به شریان‌های ملل دنیا، خصوصاً ممالک اسلامی تزریق نماید. خداوند متعال به این حقیقت در قرآن کریم تصریح داشته و می‌فرماید: «الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُون». مردان منافق و زنان منافق، همه از يك گروهند! آن ها امر به منكر، و نهى از معروف مى‌كنند و دست‌هايشان را (از انفاق و بخشش) مى‌‏بندند، خدا را فراموش كردند، و خدا (نيز) آن‌ها را فراموش كرد (و رحمتش را از آن ها قطع نمود) به يقين، منافقان همان فاسقانند.[٧]
يعنى درست بر عكس برنامه‌ مؤمنان راستين كه دائما از طريق امر به معروف و نهى از منكر در اصلاح جامعه و پيراستن آن از آلودگى و فساد كوشش دارند، منافقان دائما سعى مى‌‏كنند كه فساد همه‌جا را بگيرد و معروف و نيكى از جامعه برچيده شود، تا بهتر بتوانند در چنان محيط آلوده‌اى به اهداف شومشان برسند.[٨] پس بر «مؤمنین» لازم است که اقدامات متقابل و پیش گیرانه را انجام داده، در پی دفع اهداف کفر و نفاق بر آیند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند، چنان چه قرآن کریم درست چند آیه پس از آیه‌ قبلی می‌فرماید: «وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ يُطِيعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ». مردان و زنان باايمان، ولىّ (و يار و ياور) يكديگرند، امر به معروف و نهى از منكر مى‌كنند، نماز را برپا مى‌دارند و زكات را مى‏‌پردازند و خدا و رسولش را اطاعت مى‏‌كنند؛ به زودى خدا آنان را مورد رحمت خويش قرار مى‌دهد؛ خداوند توانا و حكيم است.[٩]
خداوند متعال بعد از آن تذكّر و بيان حال منافقين، حال عامّه‌ مؤمنين را بيان مى‏‌كند و مى‌‏فرمايد: «مردان و زنان با ايمان اولياى يكديگرند»، تا منافقين بدانند نقطه‌ مقابل ايشان مؤمنين هستند كه مردان و زنانشان با همه‌ كثرت و پراكندگى افرادشان، همه در حكم يك تن واحدند، و به همين جهت بعضى از ايشان امور بعضى ديگر را عهده‏‌دار مى‌شوند. به همين جهت است كه هر كدام ديگرى را به معروف امر مى‌كند و از منكر نهى مى‌نمايد. آرى، به خاطر ولايت داشتن ايشان در امور يكديگر است- آن هم ولايتى كه تا كوچك‌ترين افراد اجتماع راه دارد- كه به خود اجازه مى‌‏دهند هر يك ديگرى را به معروف واداشته و از منكر باز بدارد.[١٠]
بنا بر این مسلمین نسبت به یکدیگر مسئولند و نمی‌توانند در رابطه با پیشرفت و یا پسرفت همدیگر بی‌تفاوت باشند. پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌فرمایند: «كُلُّكُمْ‏ رَاعٍ‏ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ». همه‌ شما (مانندِ) چوپان هستید و از همه شما از کسانی که تحت نظر شما هستند، بازخواست خواهد شد.‏[١١] با نگاهی مدبّرانه می‌توان به امر به معروف و نهی از منکر به عنوان «ابزار کارآمد» و «فریضه‌ نجات‌بخش» و نیز «سیستم نظارتی مردم بر مردم» نگریست، تا بدین وسیله هم بتوان این دو حکم الهی را حیاتی دوباره بخشید و هم سایر قوانین آسمانی اسلام را به جریان انداخت. باشد که به این وسیله به ندای خداوند حکیم لبیک گفته، خود را مصداق «خَيْرَ أُمَّةٍ/ بهترین امّت» سازیم، چنان چه خداوند متعال فرمود: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ ...». شما بهترين امّتى بوديد كه به سود انسان‌ها آفريده شده‌اند (چه اين كه) امر به معروف و نهى از منكر مى‌كنيد و به خدا ايمان داريد.[١٢] و بدین وسیله زمینه‌ساز ظهور حضرت ولیّ عصر عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشّریف شویم.[١٣]

 

خودآزمایی

 
١- روایتی از امام باقر علیه‌السّلام پیرامون محوریّت امر به معروف و نهی از منکر در اقامه‌ واجبات دیگر، بیان کنید؟
٢- طبق آیه‌ ٦٧ از سوره توبه، توضیح دهید که راهکار منافقان برای پیشبرد اهداف شومشان چه می‌باشد؟ و در برابر دسیسه‌ آن‌ها وظیفه‌ مؤمنین چیست؟
 

پی‌نوشت‌ها

 
[١] الكافي (ط - الإسلامية) ج ‏٥ ص ٥٥.
[٢] سوره آل عمران/ آیه ١٠٤ (ترجمه مکارم).
[٣] تفسير نمونه ج ‏٣ ص ٣٥.
[٤] سوره لقمان/ آیه ١٧ (ترجمه مکارم).
[٥] الحياة (ترجمه احمد آرام) ج ‏٢ ص ٣٢٣.
[٦] الكافي (ط - الإسلامية) ج ‏٥ ص ٥٥ و ٥٦.
[٧] سوره توبه/ آیه ٦٧ (ترجمه مکارم).
[٨] تفسير نمونه ج ‏٨ ص ٣٠.
[٩] سوره توبه/ آیه ٧١ (ترجمه مکارم).
[١٠] ترجمه الميزان ج ‏٩ ص ٤٥٥.
[١١] جامع الأخبار(للشعيري) ص ١١٩.
[١٢] سوره آل عمران/ آیه ١١٠ (ترجمه مکارم).
[١٣] برگرفته از کتاب: راه اصلاح یا امر به معروف و نهی از منکر (آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی) ص ١/ امر به معروف و نهی از منکر در آیینه فتوا (جعفر ربّانی) ص ١٣ تا ١٥/ امر به معروف و نهی از منکر در آیینه قرآن کریم (محمّد عابدی میانجی) ص ١١/ امر به معروف و نهی از منکر در آینه اجتهاد (محمّد رحمانی) ص ١٣ تا ١٥.
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
ارتباط مردمی

نشانی پستی: تهران - خیابان پاسداران - خیابان نیستان سوم - خیابان صدف - انتهای خیابان شهید راستوان - نبش سه راه چیذری - ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور

 

کد پستی: 1945617713

 

تلفن پاسخگویی: 22561218 - 021

 

پست الکترونیکی ما به نشانی Info@Setad-abm.com بطور روزانه بازبینی می‌شود.

نام:
* ایمیل:
* گیرنده:
پیشخوان
دیدگاه
هفت فایده امر به معروف در کلام امام محمد باقر(علیه‌السلام)

هفت فایده امر به معروف در کلام امام محمد باقر(علیه‌السلام)

امام محمد باقر(علیه‌السلام) در سخنی ارزشمند هفت فایده فریضه امر به معروف و نهی از منکر را بیان فرموده‌اند.
سنت‌های غلط ازدواج از نگاه رهبر معظم انقلاب

سنت‌های غلط ازدواج از نگاه رهبر معظم انقلاب

گا‌هاً دیده می‌شود سنت‌هاى بسیار غلط در خصوص ازدواج جوانان وجود دارد که این‌ها واقعا مضر هستند و عرصه را برای تشکیل خانواده تنگ می‌نمایند و مانع ازدواج پسر‌ها و دختران جوان ما است؛ این سنت‌ها را باید عملاً نقض کرد.